W skrócie
- Bursztyn pod wpływem promieniowania UV wykazuje fluorescencję, emitując widzialne światło, najczęściej o barwie w odcieniach niebieskich, fioletowych i zielonych.
- Gęstość bursztynu wynosząca około 1,08 g/cm3 sprawia, że unosi się on na powierzchni roztworu nasyconego solą.
- Długotrwała ekspozycja na promieniowanie słoneczne prowadzi do utleniania, ciemnienia, utraty przejrzystości oraz kruszenia się zewnętrznej warstwy bursztynu.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Dlaczego bursztyn świeci w świetle UV?
Bursztyn jest kopalną żywicą roślinną i podczas jej przekształcania związki organiczne łączyły się w większe struktury, tworząc materiał polimerowy. Jego skład znacząco wpływa na reakcję na światło. Pod wpływem ultrafioletu część związków pochłania energię, po czym emituje światło widzialne o dłuższej fali. Takie zjawisko nazywamy fluorescencją. W bursztynie bałtyckim można zaobserwować poświatę niebieskawą, zielonkawą, fioletową lub mleczną.
Elektrostatyczne właściwości bursztynu zauważono w starożytności
Wystarczy przez chwilę pocierać bursztyn suchą wełnianą tkaniną, a następnie zbliżyć go do drobnych skrawków papieru, żeby zaobserwować kolejną ciekawą właściwość kopalnej żywicy. Bursztyn elektryzuje się podczas pocierania, a zgromadzony ładunek przyciąga drobinki. Pole elektryczne bursztynu powoduje niewielkie przesunięcie ładunków w jego strukturze, dzięki czemu pojawia się siła przyciągania. Być może o tym nie wiedziałeś, ale to zjawisko było znane już w starożytności, a greckie słowo "elektron", oznaczające właśnie bursztyn, dało początek terminologii związanej z elektrycznością.
Dlaczego bursztyn jest cieplejszy od kamienia?
Podczas jesiennych i zimowych spacerów bardzo łatwo jest zauważyć, że wzięty do ręki bursztyn jest cieplejszy niż otaczające go muszle i kamienie, choć wszystko to znajduje się w tych samych warunkach i tej samej temperaturze otoczenia. Skąd więc wrażenie ciepła? Różnica bierze się z tego, że bursztyn słabo przewodzi ciepło, więc stosunkowo wolno odbiera je skórze. Z kolei nasz zmysł dotyku reaguje na tempo wymiany ciepła, więc znaleziona bryłka sprawia wrażenie przyjemnie ciepłej, choć w rzeczywistości ma podobną temperaturę jak zwykły kamień.
Jednocześnie bursztyn jest dość miękki, a jego twardość wynosi ok. 2-2,5 w skali Mohsa. Z jednej strony ułatwia to obróbkę i szlifowanie, a z drugiej sprawia, że jest to surowiec podatny na uszkodzenia i zarysowania. Z tego powodu bursztynową biżuterię dobrze jest trzymać oddzielnie od kamieni i metalowych przedmiotów.
Bursztyn unosi się na powierzchni słonej wody
Typowa gęstość bursztynu wynosi ok. 1,08 g/cm3, co oznacza, że w słodkiej wodzie, której gęstość jest bliska 1 g/cm3, bryłka zwyczajnie tonie. Dodawanie soli do wody zwiększa gęstość cieczy, a gdy solanka stanie się cięższa od zanurzonej bryłki, siła wyporu sprawi, że bursztyn wypłynie. Jest to praktyczny przykład działania prawa Archimedesa. Tutaj jednak istotne jest stężenie, bo bursztyn uniesie się w nasyconym roztworze, ale woda w Morzu Bałtyckim jest na to zbyt mało słona. Dlatego nie znajdujemy bryłek pływających po powierzchni. Wciąż jednak są one lżejsze od zalegających kamieni i fale morskie łatwiej je przenoszą, często wyrzucając bursztyn na plażę.
Ciepło i nasłonecznienie mogą uszkodzić bursztyn
Długotrwałe oświetlanie, szczególnie promieniowaniem UV, przyspiesza utlenianie bursztynu. Zmiany zaczynają się na powierzchni i są dość dobrze widoczne, bo okaz zaczyna ciemnieć i tracić przejrzystość, a z czasem pojawiają się drobne pęknięcia. Następnie zewnętrzna warstwa stopniowo się łuszczy i kruszy. Chociaż bursztyn przetrwał miliony lat w morskich osadach, to po wyłowieniu i przeniesieniu go do domu, zmieniają się warunki, takie jak dostęp tlenu, oświetlenie, temperatura i wilgotność. Dlatego właśnie zebrany nad Bałtykiem bursztyn najlepiej jest przechowywać w stałych warunkach, z dala od promieni słonecznych i innych źródeł ciepła.
Jak rozpoznać prawdziwy bursztyn?
UV i solanka dostarczają cennych wskazówek, ale nie są wystarczające do rozpoznania bursztynu, ponieważ w ultrafioletowym świetle świeci się również plastik, którego niestety w Morzu Bałtyckim jest bardzo dużo. On również unosi się na wodzie. Kłopotliwa bywa również biżuteria, bo metalowa oprawa uniemożliwia skuteczne przeprowadzenie próby pływalności. Tutaj najskuteczniejsze pozostają profesjonalne badania gemmologiczne lub identyfikacja u jubilera. Jeśli jednak chcemy samodzielnie ocenić znalezioną bryłkę, można zacząć od próby UV i pływalności.
Warto przez chwilę dynamicznie pocierać bryłkę - jest szansa, że w ten sposób uda się uzyskać zapach żywicy, który odróżni go od innych minerałów i tworzyw sztucznych.
Źródła: ciekawe.hub.pl, manufakturabursztynu.kolobrzeg.pl, nps.gov, getty.edu
