W skrócie
- W okresie od 3900 do 1600 roku p.n.e. w Krzemionkach Opatowskich funkcjonowała kopalnia krzemienia pasiastego, obejmująca cztery tysiące szybów oraz sieć podziemnych korytarzy.
- Obiekt ten, przypadkowo odkryty w 1922 roku przez archeologa Jana Samsonowicza, został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w uznaniu jego wkładu w rozwój cywilizacji pradziejowej.
- Krzemień pasiasty, nazywany polskim diamentem, występuje naturalnie jedynie na Ziemi Sandomierskiej i od 1972 roku jest wykorzystywany przez złotników do tworzenia biżuterii.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Neolityczna kopalnia w Krzemionkach Opatowskich. Do czego służył krzemień paskowany?
Krzemień pasiasty występuje tylko w północnej Gór Świętokrzyskich, a dokładniej od Ożarowa, przez Krzemionki Opatowskie do Iłży, co nie bez powodu dało mu miano "polskiego diamentu". Właśnie w tym regionie od około 3900 do 1600 roku p.n.e działało prężnie górnictwo krzemienia paskowanego, który w tamtym czasie służył do m.in. produkcji siekierek, ale także był skałą o znaczeniu i magicznym. W Krzemionkach Opatowskich wydobywano ten lokalny surowiec, który najprawdopodobniej uchodził za talizman chroniący ludzi przed złem zarówno w życiu, jak i po śmierci, a do tego określał jego pozycję w ówczesnym społeczeństwie. Warto dodać, że świętokrzyskie kopalnie krzemienia pasiastego liczyły aż cztery tysiące szybów, połączonych ze sobą siecią podziemnych korytarzy, które zachowały się w nienaruszonym stanie.
Co ciekawe, Krzemionki Opatowskie to nie tylko jedyne takie miejsce na świecie, ale również potwierdzenie rozwoju cywilizacyjnego, które oparte było na wydobyciu, obróbce, produkcji, jak również transporcie cennego kamienia ponad 5 tys. lat temu, a to dostarczyło badaczom ogrom informacji o tamtych mieszkańcach Ziemi Sandomierskiej. Nic więc dziwnego, że Muzeum Historyczno-Archeologiczne "Krzemionki" w Krzemionkach Opatowskich trafiło na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2019 roku, ponieważ "(...)produkcja narzędzi krzemiennych w dużym stopniu zmieniła życie codzienne i przyczyniła się do rozwoju cywilizacyjnego". Jak wyglądało odkrycie tych kopalni?
Zobacz również: Szczeliniec Mały w Górach Stołowych: dlaczego jest zamknięty dla turystów?, otwiera się w nowym oknie
Odkrycie w Krzemionkach Opatowskich po 4000 lat. Unikatowe miejsce na świecie
Szyby kopalniane w Krzemionkach Opatowskich zostały odkryte dopiero w 1922 roku przez archeologa Jana Samsonowicza, który trafił na nie przypadkowo, prowadząc prace nad lokalną mapą geologiczną. Po tym wydarzeniu aż do lat 30. XX wieku kopanie krzemienia paskowanego stały się obiektem badań, które pozwoliły na nadanie Krzemionkom Opatowskim statusu rezerwatu archeologicznego, a potem wpisano do rejestru zabytków. Do lat 90. XX wieku miejsce to zyskało infrastrukturę turystyczną m.in. podziemną trasę turystyczną, ale też park archeologiczny z rekonstrukcją zabudowy, co w efekcie pozwoliło uznać Kamionki Opatowskie za Pomnik Historii w 1994 roku. Dzisiaj na terenie rezerwatu mieści się Muzeum Historyczno-Archeologiczne "Krzemionki", którym zarządza Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim, gdzie można podziwiać ekspozycje dotyczące m.in. historii wykorzystania krzemienia pasiastego, życia codziennego społeczności pradziejowych, ale także prowadzonego przez nich rolnictwa, hodowli, a nawet wierzeń. Krzemionki Opatowskie należą więc do miejsc związanych z najstarszymi dziejami działalności człowieka.
Krzemień pasiasty - "polski diament" oraz kamień optymizmu
Ten niezwykle szlachetny kamień słynie ze swojej wyjątkowości za sprawą rzadkości występowania, ponieważ jego złoża są tylko na Ziemi Sandomierskiej. Warto dodać, że krzemień paskowany to skała osadowa zbudowana z m.in. skrytokrystalicznego kwarcu, ziaren kwarcu, węglanu wapnia oraz opalu. Dlaczego na jego powierzchni są widoczne na przemian jasne i ciemne smugi? Proces ten zaszedł aż 150 mln lat temu, kiedy obumarłe cząstki gąbek żyjące w ciepłych morzach jurajskich krystalizowały się, układając się koncentrycznie. Warto dodać, że krzemień paskowany ma trzy najważniejsze cechy kamienia jubilerskiego, a to oznacza, że wyróżnia się rzadkością występowania, dekoracyjnością oraz twardością, która wynosi 6,5 skali Mosha, przez co dzisiaj jest chętnie wykorzystywany do produkcji biżuterii. Po raz pierwszy w tym celu krzemienia pasiastego użył sandomierski złotnik Cezary Łutowicz w 1972 roku, który tak charakteryzuje ten unikatowy kamień:
(...) Krzemień łatwo uruchamia wyobraźnię bogactwem formy zewnętrznej, forma zewnętrzna jest wstępem do tego, co kryje się w środku. Uwolnione obrazy inspirują człowieka podobieństwem do otaczającej natury oraz groźnych zjawisk przyrodniczych. Malarskość krzemienia wyraźnie nawiązuje do żywiołów poprzez wyobrażenia chmur, wody, burzy. Hipotezy naukowe mówią, że kamień ten powstał w wodzie. W obrazach krzemiennego wnętrza ta woda jest wyraźnie czytelna. Mniej lub bardziej groźne jej obrazy musiały silnie oddziaływać na człowieka. Następnym wyróżnikiem jest zdolność krzesania ognia. Coś, co łączy w sobie tak odległe żywioły jak wodę i ogień, musiało mieć moc magiczną.
Warto dodać, że właśnie Sandomierz stał się "Światową Stolicą Krzemienia Pasiastego" już w 2007 roku, z racji występowania tego kamienia na dawnej Ziemi Sandomierskiej oraz z powodu powstania w tym mieście pierwszej na świecie biżuterii z krzemieniem pasiastym, organizacji Warsztatów Złotniczych "Krzemień pasiasty- kamieniem optymizmu", ale także organizacji Festiwalu Krzemienia Pasiastego. Ciekawostką jest fakt, że był to także kamień polskiej prezydencji w Unii Europejskiej, a w stałej ekspozycji Muzeum Okręgowego w Sandomierzu znajduje się jedyna w świecie kolekcja biżuterii z tym kamieniem, gdzie krzemień paskowany jest prezentowany w biżuterii, małych formach złotniczych, obiektach i instalacjach. Czy naprawdę kamień rzadszy od diamentu, który jest polską wersją tego kruszcu ma magiczne właściwości i dostarcza optymizmu?
Starożytni posiadacze krzemienia pasiastego wierzyli w jego moce, czyli m.in. właściwości uzdrawiające, ochronne, energetyczne i wzmacniające jasnowidzenie, a stosowali go zarówno Grecy, Celtowie, jak również Skandynawowie. Dzisiaj wyjątkowość krzemienia paskowanego łączona jest z optymizmem, ponieważ kamień ten działa przede wszystkim wyciszająco, usuwa znużenie, jak również dodaje sił fizycznych oraz energii wewnętrznej. Nie ulega jednak wątpliwości, że ten unikatowy w skali świata surowiec, jak również kopalnie w Krzemionkach Opatowskich są prawdziwym skarbem, o którym warto pamiętać.
Źródło: ciekawi.hub.pl, culture.pl, fundacja-hereditas.pl, twojabizuteria.pl, sandomierz.eu, krzemien-sandomierz.pl.
