Czy zawsze w listopadzie mgła leży w dolinach? Poznaj wszystkie rodzaje mgły

Mgła to w rzeczywistości chmura, której podstawa znajduje się tuż przy powierzchni ziemi. Tworzą ją maleńkie kropelki wody zawieszone w powietrzu. Para wodna sama w sobie jest niewidoczna, ale kiedy wilgotne powietrze odpowiednio się ochładza, dochodzi do kondensacji. Cząsteczki pary wodnej łączą się wówczas w mikroskopijne krople, które rozpraszają światło i ograniczają widzialność.

Jesienią warunki sprzyjające powstawaniu mgieł pojawiają się częściej. Dni stają się krótsze, noce dłuższe, a grunt i powietrze przy powierzchni ziemi intensywniej tracą ciepło. Jednocześnie po opadach i w pobliżu zbiorników wodnych w powietrzu nie brakuje wilgoci. Jeżeli noc jest pogodna i bezwietrzna, temperatura może spaść do punktu rosy, czyli wartości, przy której rozpoczyna się skraplanie pary wodnej.

Nie oznacza to jednak, że każda mgła musi pojawić się w dolinie albo że listopad jest jedynym miesiącem, w którym można ją obserwować. O miejscu i sposobie powstawania mgły decydują przede wszystkim warunki atmosferyczne i ukształtowanie terenu, a nie pora roku.

Morze mgły wypełniające dolinę to zjawisko związane głównie z mgłą radiacyjną. Powstaje ona wtedy, gdy podłoże oddaje zgromadzone w ciągu dnia ciepło, a przyziemna warstwa powietrza stopniowo się ochładza. Gdy osiągnie temperaturę punktu rosy, zawarta w niej para wodna zaczyna się skraplać.

Chłodne powietrze jest gęstsze i cięższe od ciepłego, dlatego spływa ze zboczy i gromadzi się w obniżeniach terenu. W dolinach i kotlinach może więc dochodzić do dodatkowego wychłodzenia i wzrostu wilgotności. To właśnie dlatego mgły radiacyjne tak często obserwujemy nad rzekami, łąkami i w zagłębieniach terenu. Nie jest to jednak reguła. Mogą powstawać również na rozległych, płaskich obszarach, jeśli warunki sprzyjają nocnemu wychładzaniu powietrza.

Mgła może pojawić się także na zboczach i w górach. Jeżeli wilgotne powietrze jest przemieszczane przez wiatr w górę stoku, ochładza się w trakcie wznoszenia. Gdy osiągnie punkt rosy, tworzą się drobne krople wody. Tak powstaje mgła orograficzna, nazywana również mgłą stokową. Nie ma więc jednej zasady, zgodnie z którą mgła zawsze musi zalegać w najniższych miejscach.

Zobacz też: Morze mgieł w górach: dlaczego na szlaku łatwo stracić orientację?, otwiera się w nowym oknie

Meteorolodzy wyróżniają kilka podstawowych rodzajów mgieł, zależnie od mechanizmu ich powstawania. W klasyfikacji uwzględniającej procesy atmosferyczne wymienia się przede wszystkim mgły radiacyjne, adwekcyjne, z wyparowania oraz frontalne. W innych opracowaniach spotkamy również mgły orograficzne i stokowe.

• Mgła radiacyjna powstaje w wyniku nocnego wypromieniowania ciepła z powierzchni ziemi. Najłatwiej tworzy się podczas pogodnych, spokojnych nocy, kiedy niebo jest bezchmurne lub zachmurzenie niewielkie, a wiatr słaby. Jeżeli powietrze jest wilgotne, wystarczy jego odpowiednie ochłodzenie, by para wodna zaczęła się skraplać. Takie mgły często pojawiają się jesienią i zimą, szczególnie w dolinach rzecznych, kotlinach i na wilgotnych łąkach.
• Mgła adwekcyjna powstaje w zupełnie inny sposób. Nie jest konieczne nocne wychładzanie podłoża. Wystarczy, że wilgotna i stosunkowo ciepła masa powietrza napłynie nad znacznie chłodniejszą powierzchnię. W kontakcie z nią powietrze ochładza się, a para wodna ulega kondensacji. Ten rodzaj mgły często występuje nad morzem, kiedy ciepłe powietrze przemieszcza się nad chłodniejszą wodą. Może obejmować bardzo rozległe obszary i utrzymywać się przez dłuższy czas.
• Mgła z wyparowania tworzy się, kiedy zimne powietrze przemieszcza się nad cieplejszą wodą lub wilgotnym podłożem. Woda paruje, dostarczając powietrzu dodatkowej wilgoci. Ciepła, wilgotna para miesza się z chłodniejszym powietrzem, aż dochodzi do nasycenia i kondensacji. Takie mgły można zaobserwować nad jeziorami, stawami i rzekami, szczególnie w chłodne poranki, kiedy nad powierzchnią wody unosi się charakterystyczna biała warstwa.
• Mgła frontalna jest związana z przemieszczaniem się frontów atmosferycznych. Może powstawać na przykład wtedy, gdy opady z ciepłego frontu spadają przez chłodniejsze powietrze znajdujące się niżej. Część kropelek deszczu paruje, zwiększając wilgotność przyziemnej warstwy powietrza. Jeśli dojdzie do jej nasycenia, tworzy się mgła. Zjawisko może obejmować duże obszary i towarzyszyć zmianom pogody.

Nie każde ograniczenie widoczności oznacza występowanie mgły. W meteorologii znaczenie ma przede wszystkim odległość, z której można dostrzec obiekty w poziomie. Za mgłę uznaje się zjawisko, w którym widzialność spada poniżej 1 kilometra. Jeżeli widzialność wynosi od 1 do 10 kilometrów, mówimy o zamgleniu.

Różnica wynika z ilości mikroskopijnych kropelek wody zawieszonych w powietrzu. Im jest ich więcej, tym silniej rozpraszają światło i tym trudniej dostrzec obiekty znajdujące się w oddali. Dlatego mgła może być bardzo gęsta i ograniczać widzialność do kilkudziesięciu metrów albo mieć znacznie mniejsze natężenie.

Mgła nie zawsze znika zaraz po wschodzie Słońca. W cieplejszych miesiącach promienie słoneczne szybko ogrzewają podłoże i przyziemną warstwę powietrza, co sprzyja jej rozpraszaniu. Zimą, kiedy grunt pozostaje mocno wychłodzony, a pogoda jest bezwietrzna, mgła może utrzymywać się nawet przez cały dzień, a czasem przez kilka kolejnych dób.

Źródła: ciekawe.hub.pl, klimatolodzy.pl, sciencefocus.com