Dlaczego zimą pękają drzewa?
Podczas słonecznej pogody powierzchnia pnia nagrzewa się nawet przy ujemnej temperaturze powietrza, a szczególnie nasłoneczniona jest południowa i południowo-zachodnia strona. Jednak gdy słońce zachodzi, temperatura szybko spada. W efekcie zewnętrzne warstwy szybko stygną i się kurczą, podczas gdy głębiej znajdujące się drewno dłużej zachowuje ciepło.
Ponieważ drewno słabo przewodzi ciepło, temperatura w całym przekroju wyrównuje się powoli. W ten sposób powstają naprężenia spowodowane przez różnice w kurczeniu. Jeśli te naprężenia przekroczą wytrzymałość drewna, powstaje podłużna szczelina, która może sięgać głęboko w pień. Gwałtownemu rozerwaniu tkanek może towarzyszyć głośny huk.
Podobne warunki pogodowe sprzyjają zimowej zgorzeli słonecznej, bo nagrzanie pnia zmniejsza odporność jego żywych tkanek na zimno. Przy szybkim spadku temperatury dochodzi do ich obumierania, a z czasem pojawia się zapadnięty, przebarwiony fragment kory, który może pękać i odpadać.
Listwa mrozowa na pniu drzewa
Gdy drzewo pęknie, w sezonie wzrostu na brzegach powstałej szczeliny rozwija się tkanka przyranna, czyli kalus. W ten sposób drzewo się leczy i uszkodzone miejsce powoli zarasta. Jednak kolejne silne ochłodzenie może ponownie otworzyć szczelinę. Jeśli te procesy się powtarzają, mogą prowadzić do powstania wypukłego, podłużnego grubienia zwanego listwą mrozową. Poza samą pogodą znaczenie ma też historia drzewa, bo naprężenia częściej występują w miejscach dawnych uszkodzeń, które powstały np. po niewłaściwym cięciu albo otarciu pnia.
Jak zimą chronić drzewa przed pękaniem?
W sadach najpopularniejszą metodą jest bielenie pni preparatem przeznaczonym właśnie do ochrony przed pękaniem. Jasna powierzchnia odbija promienie słoneczne i skutecznie ogranicza nagrzewanie kory. Zabieg ten najlepiej jest przeprowadzić jeszcze przed rozpoczęciem największych zimowych wahań temperatury i co jakiś czas uzupełniać zmytą powłokę.
Przy młodszych drzewach wykorzystuje się też białe osłony pnia, choć to wymaga dopasowywania ich do rosnącego pnia i zdejmowania wiosną. Pozostawiona zbyt długo osłona może przynieść odwrotny skutek do zamierzonego i uszkodzić pień, który miała chronić.
Tylko co w sytuacji, gdy pień drzewa już pękł? Szczelina jest potencjalnie niebezpieczna, bo może ułatwiać wnikanie grzybów rozkładających drewno. Tutaj zalecana jest przede wszystkim obserwacja i właściwa pielęgnacja drzewa, podczas gdy drzewo będzie się regenerować. Wypełnianie i smarowanie maściami powstałej szczeliny może pogorszyć sytuację. W przypadku głębokich pęknięć dużego pnia, zwłaszcza powstałych w pobliżu domu, ulicy, chodnika czy w parku, należy skonsultować z arborystą. Uszkodzony pień może stworzyć realne ryzyko przewrócenia się całego drzewa.
Źródła: ciekawe.hub.pl, encyklopedialesna.com, trees.umn.edu, zielonyogrodek.pl
