W skrócie
- Hibernacja u gryzoni takich jak popielica szara, koszatka, żołędnica europejska oraz orzesznica leszczynowa wiąże się z obniżeniem temperatury ciała, spowolnieniem procesów fizjologicznych oraz wyłączeniem termoregulacji.
- Popielica szara, będąca największym przedstawicielem rodziny popielicowatych w Polsce, potrafi spędzać w stanie uśpienia ponad pół roku, a przed zapadnięciem w sen zimowy zwiększa masę ciała nawet do 320 g.
- Przedwczesne wybudzanie zwierząt w czasie hibernacji przez czynniki zewnętrzne jest dla nich zagrożeniem, ponieważ prowadzi do wyczerpania zapasów zgromadzonej energii i doprowadza do głodowania.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Hibernacja u dzikich gryzoni. Jak śpi popielica szara oraz koszatka?
Czym w zasadzie jest sen zimowy i czy naprawdę jest on aż tak twardy? Spowolnienie funkcji życiowych to czysta filologia, która występuje zimą u wielu gatunków zwierząt. Czy to oznacza, że one nie śpią, a hibernują? Warto pamiętać, że hibernacja nie jest synonimem snu zimowego, ponieważ wyróżnia się wyłączeniem przez zwierzęta termoregulacji. Małe ssaki, czyli również gryzonie, do których zalicza się popielicę szarą, ale też koszatkę oraz żołędnicę europejską, jak również orzesznicę leszczynową, potrafią wprowadzić swoje ciała w stan hibernacji, co wiąże się nie tylko ze spowolnieniem wszystkich procesów fizjologicznych, ale także spadkiem temperatury ciała oraz bardzo wolnym, niemal niewyczuwalnym oddechem. Należy dodać, że te zwierzęta mają także słaby lub całkowity brak reakcji na bodźce, a do tego zasypiają często już w październiku, aby obudzić się wiosną, a niektóre z nich nawet w maju. Taki rekord w hibernacji ma popielica szara, która swoim wyglądem może łudząco przypominać wiewiórkę lub szczura, ale można ją tylko spotkać od maja albo czerwca do września. Co warto wiedzieć o tym śpiącym ponad pół roku leśnym śpiochu?
Popielica szara jest największym polskim gryzoniem z rodziny popielicowatych, który żyje głównie nocą, a do tego jest objęta ochroną częściową. Według danych popielicę można spotkać na południu i wschodzie kraju, gdzie zamieszkuje zazwyczaj lasy liściaste, ale większość czasu poświęca na przygotowaniach do snu zimowego. Przed nim zwierze to potrafi osiągnąć masę ciała sięgającą nawet 320 g, a po wybudzeniu ważyć już 240 g. Czy w ten sam sposób zimuje koszatka oraz jej dalsze krewne?
Koszatka, żołędnica i orzesznica. Największe śpiochy wśród gryzoni?
Spotkanie koszatki leśnej to prawdziwe szczęście, ponieważ gryzoń ten prowadzi skryty tryb życia, co znacznie utrudnia obserwacje. Co więc wiemy o tym tajemniczym ssaku? Warto pamiętać, że koszatka jest objęta ścisłą ochroną gatunkową, a jej obecność została odnotowana w m.in. Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej, gdzie żyje w dziuplach drzew, gniazdach lub skrzyniach lęgowych ptaków, a żeruje tylko nocą. Dlaczego akurat ona uznana została za mistrza zimowego snu? Hibernacja koszatki leśnej trwa zazwyczaj od października do kwietnia, co pozwala jej przetrwać niskie temperatury, jak również niesprzyjającą aurę. Przed tym gryzoń gromadzi zapasy energii w postaci tkanki tłuszczowej, a do tego śpi zwinięty w kłębek. Warto dodać, że pozostała część ssaków z rodziny popielicowatych również potrafi w mocny i długi sen.
Sen zimowy żołędnicy i orzesznicy również robi wrażenie, ponieważ te spokrewnione ze sobą gryzonie również mogą hibernować do pół roku, co wyróżnia je na tle innych mieszkańców lasu. Orzesznica leszczynowa jest najmniejszym gryzoniem, również objętym ochroną ścisłą, który podobnie do popielicy szarek oraz koszatki leśnej jest śpiochem, o czym świadczy jej angielska nazwa "dormouse" oznaczająca "śpiącą mysz". Orzesznica jak na rodzinę popielicowatych przystało, również na jesień gromadzi zapasy tłuszczu i tyje, aby spokojnie przeczekać do wiosny. Co z żołędnicą? Przede wszystkim prowadzi nadziemny tryb życia i podlega ścisłej ochronie gatunkowej, co nie wyróżnia jej na tle innych gryzoni. Żołędnica europejska również hibernuje od października, a nawet września aż do końca kwietnia, ale swoje zgromadzone zapasy zjada dopiero wiosną, kiedy wybudzi się ze snu. Co jest o tej porze roku najbardziej niebezpieczne dla tych zwierząt.
Zobacz również: Chomik europejski ma niezwykłą strategię przetrwania. Robi zapasy jak na ciężką zimę, otwiera się w nowym oknie
Sen zimowy. Konsekwencje przedwczesnej pobudki zwierząt
Stan odrętwienia zimą to nie tylko znak rozpoznawczy śpiochów z rodziny popielicowatych, ale także innych dzikich osobników, które tylko w ten sposób mogą przetrwać tę mroźną aurę. W jaki sposób pozwolić im przetrwać zimę? Konsekwencje z przebudzenia mogą nieść poważne zagrożenie. Oprócz ssaków w polskich lasach zimują także m.in. płazy i gady, ale również owady, które nie hibernują, ale wchodzą w stan diapauzy. Dlaczego nie należy ich budzić? Nawet lekka stymulacja ma swoje konsekwencje. Naturalne przebudzanie się zwierząt jest dla nich bezpieczne, w przeciwieństwie do tego wywoływanego przez czynniki zewnętrzne, co w dalszej perspektywie powoduje m.in. wyczerpanie zapasów zgromadzonej energii oraz doprowadzenie do głodowania wielu gatunków.
Źródło: ciekawe.hub.pl, national-geographic.pl, tvn24.pl, ekoordynacja.pl.
