W skrócie
- W listopadzie silne bałtyckie fale obserwowane są między innymi w rejonach Ustki, Łeby, Kołobrzegu, Darłowa oraz po otwartej stronie Półwyspu Helskiego.
- Powstawanie wysokich fal na Bałtyku zależy od współdziałania siły wiatru, czasu jego oddziaływania oraz długości akwenu, nad którym wiatr wieje w stałym kierunku.
- Parametr wysokości fali znacznej, oznaczany jako Hs, stanowi średnią wartość jednej trzeciej najwyższych fal w danym zapisie pomiarowym.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Gdzie nad Morzem Bałtyckim są najwyższe fale?
Duże znaczenie ma ekspozycja brzegu na fale nadchodzące z otwartego morza, a więc warto przyjrzeć się okolicom Ustki, Kołobrzegu, Darłowa, Półwyspu Helskiego i Łeby. W Zatoce Gdańskiej fale są znacznie mniejsze, ponieważ zasłania ją właśnie półwysep. Jeśli natomiast spojrzymy na całe Morze Bałtyckie, to najwyższe fale występują w jego północnej części.
Listopad nad Bałtykiem to już sezon wysokich fal
Na jesiennej plaży łatwo odnieść wrażenie, że morze zajmuje więcej miejsca niż latem. Piana rozciąga się w szerokie pasma, a woda podchodzi pod fragmenty brzegu, które wcześniej pozostawały suche. Tę zmianę krajobrazu powodują konkretne zmiany warunków atmosferycznych. W chłodnej części roku nad Europą nasilają się procesy sprzyjające powstawaniu silnych wiatrów. Znad Atlantyku przemieszczają się aktywne układy niskiego ciśnienia, którego duże różnice na stosunkowo niewielkiej odległości napędzają ruch powietrza. IMGW wskazuje, że większość bałtyckich dni sztormowych przypada na okres od września do marca. Listopad znajduje się więc już głęboko w sezonie, w którym morze regularnie pokazuje swoją siłę.
Potwierdzenie przynoszą badania nad morskimi falami. W pracy opublikowanej w "Ocean Engineering" naukowcy przeanalizowali modelową rekonstrukcję warunków, jakie panowały na Morzu Bałtyckim w latach 1995-2005 i porównali ją z pomiarami fal. W tej rekonstrukcji aż 84 proc. zdarzeń z falą przekraczającą siedem metrów wystąpiło od listopada do stycznia.
Jak powstają fale na Morzu Bałtyckim?
Patrząc na wzburzone morze, często mówi się o tym, jak mocny wieje wiatr. Tymczasem jego siła to tylko jeden z elementów potrzebnych do powstania dużych fal. Falowanie wiatrowe powstaje, gdy powietrze przekazuje energię powierzchni wody. Początkowe zmarszczki rozrastają się, a coraz bardziej nierówna powierzchnia ułatwia dalsze przekazywanie energii. Siła wiatru, czas jego działania oraz "rozbieg", czyli długość odcinka wody, nad którym wiatr wieje bez istotnej zmiany kierunku - są to trzy podstawowe czynniki mające istotny wpływ na to, jak duże będą fale. Krótki, gwałtowny podmuch daje inny efekt niż wielogodzinny wiatr działający nad rozległym akwenem.
Znakomitym przykładem tego zjawiska był sztorm na Morzu Bałtyckim ze stycznia 2017 roku. IMGW opisuje, że południowy wiatr utrzymywał stały kierunek przez około 36 godzin, oddziałując przy tym na długi odcinek wody od polskiego wybrzeża w stronę Wysp Alandzkich. W północnej części Bałtyku wysokość fali znacznej osiągnęła wtedy około ośmiu metrów.
Jak naukowcy mierzą wysokość fal na Bałtyku?
Powierzchnia morza nie przypomina szeregu jednakowych pagórków. Mniejsze i większe fale występują obok siebie, dlatego potrzebny jest parametr opisujący cały stan falowania. Takim parametrem jest wysokość fali znacznej, oznaczana jako Hs. Odpowiada on średniej wysokości jednej trzeciej najwyższych fal w analizowanym zapisie. Nie oznacza ani wysokości każdej fali, ani największej fali, jaka może się pojawić.
Podczas sztormu Rafael 22 grudnia 2004 roku w północnej części Bałtyku Właściwego zmierzono Hs wynoszącą 8,2 metra. Wysokość największej pojedynczej fali oszacowano na około 14 metrów. Fiński Instytut Meteorologiczny podkreśla, że podawane w jego zestawieniu wysokości największych fal są szacunkami statystycznymi. Według fińskiej służby meteorologicznej pojedyncze fale mogą osiągać wysokość od półtora do dwóch razy większą niż wartość fali znacznej podanej w ostrzeżeniu.
Fale zmieniają swój kształt bliżej brzegu
Gdy fale wchodzą na płytszą wodę, zaczynają silniej odczuwać obecność dna. Zwalniają, odległość między kolejnymi grzbietami maleje, a ich wysokość i stromość mogą rosnąć. W końcu fala traci stabilność i ulega załamaniu, tworząc charakterystyczny spieniony grzbiet. Na głębokim akwenie fala przenosi przede wszystkim energię, podczas gdy cząsteczki wody wykonują ruch po torach zbliżonych do okręgów. Oznacza to, że morskie fale nie przenoszą wody z jednego końca Bałtyku na drugi.
Źródła: ciekawe.hub.pl, obserwator.imgw.pl, noaa.gov, ilmatieteenlaitos.fi


