W skrócie
- Chińska kultura utożsamia nietoperze ze szczęściem i pomyślnością, symbolizując pięć błogosławieństw w formie wizualnych rebusów.
- Przekonanie o zaplątywaniu się nietoperzy we włosy wynika z ich żerowania na owadach latających blisko ludzi, podczas gdy mit o ślepocie tych zwierząt jest nieprawdziwy.
- Postać wampira łączącego się z nietoperzem utrwaliła w literaturze wizerunek tych ssaków żywiących się krwią, choć w rzeczywistości jedynie trzy gatunki nietoperzy mają taką dietę.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Pięć nietoperzy na szczęście
Na chińskim drewnianym parawanie z końca XVIII lub XIX wieku, przechowywanym w Allen Memorial Art Museum, pięć stylizowanych nietoperzy otacza dekorację z rybami. Tak przedstawione zwierzęta niosą życzenie pomyślnego życia. Chiński znak występujący w nazwie nietoperza czyta się jako "fu", tak samo jak podobny znak oznaczający szczęście lub błogosławieństwo. Dzięki tej zbieżności zwierzę stało się wizualnym rebusem. Pięć nietoperzy symbolizuje pięć błogosławieństw: długowieczność, bogactwo, zdrowie, umiłowanie cnoty i spokojną śmierć.
Podobny motyw zdobi chińską szatę ceremonialną ze zbiorów Metropolitan Museum of Art. Nietoperze układają się tam wokół znaku długowieczności, co jest dość wymownym kontrastem wobec europejskiego przyzwyczajenia do umieszczania ich przy czarownicach i wampirach.
Czy nietoperz może zaplątać się we włosach?
Nisko przelatujący nietoperz może wzbudzić w człowieku niepokój, szczególnie po tym, jak usłyszy się rozmaite mity na temat tych zwierząt. W połączeniu z błoniastymi skrzydłami, czarnym kolorem i bezszelestnym ruchem, dość łatwo uwierzyć, że nietoperz szykuje się do wylądowania na głowie pechowego przechodnia. Możliwe wyjaśnienie tego przesądu wskazuje Bat Conservation Ireland. O zmierzchu nad ludzkimi głowami lata sporo owadów, a nietoperze zbliżają się, żeby je schwytać. Człowiek nie widzi większości tych owadów, ale dostrzega nadlatującą sylwetkę, której łatwo przypisać niecne zamiary. U nietoperza natomiast może dojść do pomyłki w trakcie lotu i kolizji z człowiekiem, choć do takich sytuacji dochodzi niezwykle rzadko. Nietoperze są naprawdę świetnymi lotnikami.
Drugim popularnym mitem o nietoperzach jest przekonanie, że są ślepe. W rzeczywistości jednak echolokacja nie zastępuje oczu, tylko jest dodatkowym sposobem na zdobywanie informacji o otoczeniu. Zwierzę emituje dźwięki i na podstawie powracającego echa jest w stanie ocenić znacznie więcej, niż mogą dostrzec oczy. Echolokacja nietoperzy pozwala im wykrywać obiekty, które są cienkie jak ludzki włos.
Sprzeczne przesądy o nietoperzach
W folklorze często pojawiały się wierzenia, w których obecność nietoperza oznaczała zbliżającą się tragedię. Jednocześnie skrzywdzenie nietoperza przynosiło pecha i skracało życie osoby, która dopuściła się tego czynu. W sytuacji, gdy nietoperz wleciał do kuchni, istotne jest jego zachowanie. Zawieszenie pod sufitem miało przynosić szczęście, ale jeśli wcześniej okrążył pomieszczenie, zwiastowało to pecha.
Ostatecznie nietoperze w wierzeniach przynosiły szczęście i pecha, a także były zapowiedzią dobrego i złego. Ciekawe jest to, jak ludzie potrafią interpretować zwyczajne zachowania zwierząt, przypisując im tajemnicze znaczenie.
Hrabia Dracula a prawdziwe wampiry
Już w 1897 zapisano, że hrabia Dracula potrafi przemieniać się w nietoperza, a Van Helsing w powieści potwierdza, że wampiry mogą zmieniać swój kształt. Okazało się to skutecznym zabiegiem literackim, bo do wzbudzenia niepokoju wystarczył ruch za oknem, bez pokazywania samej postaci. Emocje podnoszą też mity o latających ssakach żywiących się krwią, choć akurat w tym przypadku jest ziarno prawdy, bo na świecie żyją trzy gatunki nietoperzy preferujące krew zwierząt.
Jak Majowie przedstawiali nietoperze?
Camazotz pojawia się w "Popol Vuh", czyli świętej księdze Majów i jest jednym z najpopularniejszych motywów wierzeń tej kultury. W XIX wieku archeolodzy odnaleźli naczynia z Chama w Gwatemali właśnie z Camazotzem. Od tamtej pory niemal wszystkie nietoperze zaczęto kojarzyć z tym stworzeniem, które określane było przez Majów nietoperzem śmierci. Niesłusznie zresztą, bo latające ssaki odgrywały w tych wierzeniach różne role, przedstawiając m.in. posłańców, uosobienie chorób i postacie związane z roślinnością oraz płodnością.
Czym żywią się nietoperze?
Zdecydowana większość nietoperzy żywi się głównie owadami, a krew stanowi pokarm zaledwie trzech gatunków nietoperzy. Natomiast w Meksyku i południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych żyją nietoperze żywiące się nektarem agawy. Podczas przelotu między roślinami roznoszą pyłek, a tym samym uczestniczą w rozmnażaniu rośliny.
Źródła: ciekawe.hub.pl, allenartcollection.oberlin.edu, metmuseum.org, insider.si.edu, intechopen.com


