W skrócie
- Ptaki wykorzystują układ naczyń krwionośnych oraz konkretne zachowania, aby ograniczać utratę ciepła i zachowywać sprawność kończyn na mrozie.
- Zjawisko przeciwprądowej wymiany ciepła pozwala ptakom na utrzymywanie niższej temperatury stóp przy jednoczesnym zachowaniu ciepła reszty ciała.
- Stanie na jednej nodze, chowanie drugiej w upierzeniu, stroszenie piór oraz grupowanie się to skuteczne strategie termoregulacyjne stosowane przez ptaki w niskich temperaturach.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Dlaczego ptakom nie marzną stopy na lodzie?
U mew i kaczek temperatura stóp na mrozie może zbliżać się w granice 0°C, choć reszta ciała pozostaje ciepła. To znakomity przykład heterotermii regionalnej, czyli utrzymywania różnej temperatury w poszczególnych częściach organizmu. Ogrzewanie zmarzniętych stóp ptaka do temperatury organizmu wymagałoby ogromnej ilości energii. Zamiast tego tętnice prowadzące krew w stronę stóp biegną blisko żył, którymi wraca ona do tułowia, a więc płynie w przeciwnych kierunkach. Cieplejsza krew tętnicza przekazuje część ciepła chłodniejszej krwi żylnej. Ten proces nazywa się przeciwprądową wymianą ciepła.
W praktyce do stóp ptaka dociera schłodzona krew, a powracająca zostaje ogrzana. Mniejsza różnica temperatur między ciałem a lodem ogranicza utratę ciepła, a w efekcie zimne stopy pomagają ptakom oszczędzać energię.
Jak ptasie stopy wytrzymują mróz?
W dolnych odcinkach ptasich nóg dominują przede wszystkim kości i ścięgna. Z kolei mięśnie poruszające palcami znajdują się wyżej i działają głównie za pośrednictwem długich ścięgien. Dzięki temu odsłonięte i wychłodzone części kończyn zawierają mało tkanki mięśniowej wymagającej ukrwienia.
Według Cornell Lab of Ornithology edredony i śnieguły mają w łapach niewiele receptorów bólu, choć nie są one niewrażliwe na zimno. Receptory bólu uczestniczą w wykrywaniu bodźców zagrażających tkankom, co jest istotne, bo podczas silniejszych mrozów lub gorszych warunków może dojść do odmrożeń.
Dlaczego ptaki stoją na lodzie na jednej nodze?
Tutaj pojawia się sprytny sposób, w jaki ptaki radzą sobie z mrozem. Ich stopy są wychłodzone, a ogrzanie ich wymaga dodatkowej energii. Zamiast tego ptaki zwyczajnie stoją na jednej nodze, podczas gdy drugą chowają w upierzeniu i ją ogrzewają. Co jakiś czas zmieniają nogę, na której stoją. Podczas większych mrozów często można też zauważyć, jak ptaki stroszą pióra, co jest ich kolejną strategią radzenia sobie z niską temperaturą, bo w ten sposób zwiększają grubość warstwy zatrzymanego przy skórze powietrza, co poprawia izolację.
Kolejna strategia na przetrwanie zimy jest bardzo prosta: ptaki tulą się do siebie. Już nawet dwa osobniki przytulone do siebie w mroźną noc znacząco redukują utratę ciepła, a niektóre gatunki, jak np. strzyżyki, nocują razem znacznie większymi grupami. Znakomitym przykładem skuteczności tych cech przystosowawczych są pingwiny cesarskie, które funkcjonują w podobny sposób, a przecież nieustannie są wystawione na działanie temperatury, która spada nawet poniżej -40°C.
Źródła: ciekawe.hub.pl, allaboutbirds.org, askanaturalist.com


