W skrócie
- Marcescencja to botaniczne zjawisko, w którym uschnięte liście nie opadają z drzew przed zimą, lecz pozostają na gałęziach aż do wiosny.
- Naukowcy przypuszczają, że utrzymywanie liści przez dęby, buki i graby służy ochronie pąków przed zwierzętami oraz stanowi barierę dla mrozu i wiatru.
- Badania z 2025 roku sugerują, że liście zimujące na drzewie po opadnięciu na ziemię ulegają rozkładowi skuteczniej niż te, które opadły jesienią.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Liście żółkną, ale utrzymują się na drzewach. Czym jest marcescencja?
Marcescencja to zjawisko botaniczne polegające na tym, że obumarłe liście nie opadają z rośliny na zimę, mimo że nie są one zimozielone. Zwykle jesienią u nasady ogonków liściowych tworzy się specjalna warstwa odcinająca, która umożliwia opadnięcie liścia.
U gatunków wykazujących marcescencję mechanizm ten działa z opóźnieniem lub nieprawidłowo. W efekcie martwe liście (które nie prowadzą już fotosyntezy) trzymają się gałęzi przez całą zimę, a opadają dopiero na wiosnę - pod wpływem wiatru lub pod naporem rozwijających się nowych przyrostów. Zjawisko to występuje głównie u młodych okazów dębów, buków oraz grabów i wraz z wiekiem zanika.
Zobacz także: Wood Wide Web, czyli podziemny internet. Wiadomo, jak komunikują się drzewa
Dąb, grab, buk - liście obumierają, ale nie opadają. Dlaczego tak się dzieje?
Zjawisko marcescencji najczęściej można zaobserwować na drzewach poniżej 5 metrów wysokości lub na dolnych gałęziach większych drzew. Mechanizm ten wciąż pozostaje częściowo botaniczną zagadką opartą w dużej mierze na hipotezach. Niemniej naukowcy sugerują kilka głównych powodów, dlaczego pomimo obumarcia liście zostają na gałązkach.
Głównie wskazuje się na ochronę przed roślinożercami. Zaschnięte, twarde liście utrudniają jeleniom oraz innym zwierzętom dostęp do młodych pąków i pędów stanowiących zimowy pokarm.
Poza tym niektóre teorie wskazują, że pozostające liście mogą osłaniać delikatne tkanki przed mrozem, wiatrem oraz nagłymi wahaniami temperatury, co jest szczególnie ważne, gdy zamarznięta gleba ogranicza korzeniom dostęp do wody.
Przeczytaj też: Dęby krotoszyńskie w coraz gorszej kondycji. Czy ten proces można zatrzymać?
Jak jeszcze marcescencja wpływa na dęby, graby i buki?
Obecność zaschniętych liści zimą wywiera na drzewa mocny wpływ, szczególnie w przypadku młodych okazów. Poza "tarczą" przed zwierzętami i ochroną przed niekorzystnymi warunkami, wskazuje się również na inne zalety.
Przede wszystkim tworzy to również korzystne mikrośrodowisko dla pająków oraz innych drapieżnych bezkręgowców, a to właśnie one zapewniają drzewu naturalną ochronę przed owadami roślinożernymi i dzięki pozostającym na gałązkach liściom, robią to już od wczesnej wiosny.
Marcescencja ma także bezpośredni wpływ na ściółkę leśną i obieg materii w lesie, ponieważ zmienia warunki, w jakich liście trafiają do gleby. Zanim obumarłe liście spadną z gałęzi, spędzają całą zimę na drzewie. Przez ten czas są znacznie dłużej wystawione na bezpośrednie działanie czynników atmosferycznych - deszczu, promieniowania słonecznego oraz wahań temperatury.
Badania opublikowane w 2025 roku w czasopiśmie "Soil Biology and Biochemistry" wskazały, że liście, które zimowały na gałęziach, po ostatecznym opadnięciu na ziemię rozkładały się lepiej niż te, które opadły tradycyjnie jesienią.
Źródło: ciekawe.hub.pl, portalkomunalny.pl, parkiotwock.pl
