W skrócie
- Badania przeprowadzone przez Marka Kejnę i Aleksandrę Pospieszyńską wskazują, że zima termiczna w Polsce skraca się średnio o 7,3 dnia na dekadę.
- Oscylacja północnoatlantycka oraz zmiany w cyrkulacji powietrza, w połączeniu z globalnym ociepleniem, wpływają na czas utrzymywania się pokrywy śnieżnej w Polsce.
- Projekcje Instytutu Ochrony Środowiska przewidują, że do końca XXI wieku liczba dni z pokrywą śnieżną w Polsce ulegnie znacznemu zmniejszeniu.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
O ile skróciła się zima w Polsce?
Na początku listopada 2026 r. u podnóża Karkonoszy wciąż panowała jesienna aura, a w wyższych partiach gór miejscami leżało już około 15 cm śniegu. Taki kontrast pokazuje, jak różnie zima może wyglądać nawet w obrębie jednego regionu. Żeby ocenić, jak zmieniła się jej długość w całym kraju, trzeba porównać pomiary z wielu miejsc i wielu sezonów.
Marek Kejna i Aleksandra Pospieszyńska z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika przeanalizowali dane z 55 stacji IMGW od zimy 1960/61 do 2024/25. W tym okresie zima termiczna skracała się w Polsce średnio o 7,3 dnia na dekadę. Porównanie okresów 1961-1990 i 1991-2020 pokazało też, że zmieniają się obie granice sezonu. We Wrocławiu początek zimy termicznej przesunął się o 27 dni na później, a w Suwałkach jej koniec wypadał o 10 dni wcześniej.
Zima termiczna to okres wyznaczany na podstawie średniej temperatury powietrza i progu 0°C. Zima meteorologiczna ma stałe ramy i obejmuje grudzień, styczeń oraz luty. Dni z pokrywą śnieżną liczy się osobno. Śnieg może pojawić się już jesienią, a w środku zimy zniknąć podczas kilkudniowej odwilży.
Jak cyrkulacja powietrza w Europie wpływa na polską zimę?
Polska leży na drodze mas powietrza napływających znad Atlantyku i z wnętrza kontynentu.
- Zimą powietrze z zachodu jest często łagodniejsze i wilgotniejsze. Gdy wypiera chłodniejszą masę, śnieg może zacząć topnieć, a opady przejść w deszcz.
- Z kolei napływ zimnego powietrza z północy lub wschodu sprzyja utrzymaniu pokrywy. Jej grubość wzrośnie wtedy, gdy pojawią się też opady.
Jednym ze zjawisk, które pomagają wyjaśnić różnice między zimami, jest oscylacja północnoatlantycka (NAO), czyli wahania układu ciśnienia nad północnym Atlantykiem. W jej dodatniej fazie przepływ powietrza z zachodu w stronę Europy zwykle się nasila. Badania Małgorzaty Falarz pokazały, że w XX wieku zmieniał się związek między cyrkulacją a długością zalegania śniegu w Polsce. W sezonach 1966/67-1995/96 na większości obszaru kraju dla zmienności pokrywy śnieżnej większe znaczenie miał przepływ powietrza na osi zachód-wschód niż na osi północ-południe.
Na pogodę kształtowaną przez cyrkulację nakłada się wieloletnie ocieplenie. Według IMGW średnia roczna temperatura w Polsce wzrosła od 1951 do 2025 r. o około 2,4°C, licząc według trendu. IPCC wskazuje, że działalność człowieka doprowadziła do globalnego ocieplenia atmosfery, oceanów i lądów. Dla śniegu szczególnie ważne są dni blisko zera. Nawet niewielka różnica temperatur może wtedy przesądzić o tym, czy spadnie śnieg, czy deszcz i jak długo biały krajobraz utrzyma się po opadach.
Czy pierwszy śnieg w Polsce rzeczywiście przychodzi później?
Pierwszy opad, pierwsza warstwa śniegu na ziemi i początek okresu, w którym śnieg leży przez wiele dni, to trzy różne momenty. Płatki mogą stopnieć zaraz po zetknięciu z podłożem. Z kolei warstwa, która przetrwa do rana, może zniknąć po południu. Dlatego październikowy lub listopadowy śnieg mówi przede wszystkim o warunkach w danym miejscu i dniu.
W analizie danych z lat 1952-2013 pierwsza pokrywa śnieżna poza górami pojawiała się przeciętnie wcześniej na wschodzie kraju, a później na zachodzie i północnym zachodzie. Choć w nowszej części badanego okresu w wielu miejscach pojawiała się później, autorzy nie stwierdzili wyraźnego, jednolitego trendu dla daty pierwszej pokrywy w całej Polsce. Wyraźniejszy sygnał dają pomiary tego, przez ile dni w sezonie śnieg leży na ziemi.
Gdzie pokrywa śnieżna utrzymuje się najdłużej?
W analizie sezonów 1966/67-2019/20 śnieg leżał w grudniu, styczniu i lutym średnio przez 25 dni w Szczecinie i 62 dni w Suwałkach. To porównanie dwóch miejsc w tym samym okresie. Zmianę w czasie dobrze widać z kolei w Krakowie. Od sezonu 1961/62 do 2020/21 liczba dni z pokrywą śnieżną malała tam w tempie około pięciu dni na dekadę. W sezonie 2019/20 krakowska seria pomiarowa odnotowała tylko jeden taki dzień, 30 marca.
W wyższych partiach gór śnieg zwykle utrzymuje się dłużej, jednak także tam widać skutki ocieplenia. Z pomiarów na Śnieżce z lat 1881-2012 wynika, że średnia roczna temperatura rosła w tempie około 1,1°C na stulecie. Po czeskiej stronie Karkonoszy park narodowy odnotowuje m.in. ubytek opadów śniegu i zmiany roślinności na grzbietach. Zarastanie otwartych siedlisk ogranicza przestrzeń dla części rzadkich roślin przystosowanych do warunków górskiej tundry.
Dlaczego w cieplejszym klimacie nadal zdarzają się śnieżyce?
Do intensywnych opadów śniegu potrzeba jednocześnie odpowiednio chłodnego powietrza i wilgoci. Gdy taki układ utrzyma się przez kilka godzin, może spaść dużo śniegu. Jeśli następnego dnia napłynie cieplejsze powietrze, pokrywa zacznie topnieć. Dlatego wysoka zaspa po jednym opadzie i mała liczba dni ze śniegiem w całym sezonie mogą wystąpić tej samej zimy.
Zima 2025/26 pokazała, jak duże różnice mogą wystąpić w obrębie jednego sezonu. Według IMGW grudzień był bardzo ciepły, styczeń bardzo chłodny, a luty lekko chłodny. Średnia temperatura w Polsce w styczniu wyniosła -4,1°C, czyli o 3°C mniej od normy z lat 1991-2020. Wody Polskie wskazują, że najchłodniej było na północnym wschodzie, a łagodniej na południowym zachodzie kraju.
Co krótsze zaleganie śniegu oznacza dla rzek i upraw?
Pokrywa śnieżna jest sezonowym magazynem wody. Gdy śnieg topnieje stopniowo, część wody wsiąka w glebę i zasila wody gruntowe, a część trafia do rzek i jezior. Wcześniejsze roztopy przesuwają ten dopływ na wcześniejszą część roku. Podczas gwałtownej odwilży woda może z kolei szybko spłynąć do rzek, zwłaszcza gdy podłoże pozostaje zamarznięte i słabo ją wchłania.
Śnieg jest też warstwą izolacyjną dla upraw ozimych, czyli roślin wysiewanych jesienią, które zimują na polach. GUS w ocenie przezimowania upraw w 2026 r. wskazał, że w części miejsc zbyt cienka pokrywa lub jej brak ograniczały ochronę roślin przed mrozem. Uszkodzeniom sprzyjały także dobowe wahania temperatury i lokalne zastoiska wody. Dla upraw liczy się więc również kolejność zdarzeń. Odwilż może odsłonić rośliny tuż przed kolejną falą mrozu.
Czy do końca XXI wieku śnieg stanie się w Polsce rzadkością?
Projekcje Instytutu Ochrony Środowiska wskazują, że do końca stulecia dni z pokrywą śnieżną będzie mniej, a średnia grubość pokrywy spadnie. W scenariuszu umiarkowanym, przy porównaniu lat 2091-2100 z dekadą 2011-2020, w części regionów ubytek może wynieść około 40 dni. W scenariuszu wysokich emisji w górach i na północnym wschodzie lokalny spadek może sięgnąć nawet 67 dni. To różnice między dekadami w modelach klimatu, więc poszczególne zimy nadal mogą wyraźnie odbiegać od średniej.
Dla ośrodków narciarskich mniej dni z naturalnym śniegiem oznacza krótszy okres, w którym można liczyć na dobre warunki na stokach. Większa zależność od sztucznego naśnieżania podnosi koszty i zwiększa zapotrzebowanie na wodę. W dolinach i na nizinach najbardziej widoczną zmianą będzie zaś coraz krótszy czas między opadem a odwilżą, zwłaszcza tam, gdzie zimą temperatury już dziś często oscylują wokół zera.
