Po sztormie Bałtyk wyrzuca na brzeg prawdziwe skarby. Warto patrzeć pod nogi

Kiedy ustaną sztormy i złagodnieją fale, plaża potrafi znacząco się zmienić i czasem jest trudna do poznania. Tam, gdzie wcześniej był jasny i równy piasek, pojawiają się skupiska muszli i roślinne szczątki, a czasem i inne rzeczy wyrzucone przez wodę. Właśnie w takim otoczeniu najczęściej pojawia się bursztyn. Trzeba tylko uważnie się rozglądać, ponieważ nie wygląda on tak, jak w sklepie, a nawet większe bryłki mogą zostać niezauważone wśród mokrego drewna i wodorostów.

W spokojnych warunkach na dnie morza zalega osad. Gdy rozwija się sztorm, ruch wody zaczyna go rozmywać i przenosić na powierzchnię uwolnione fragmenty, wśród których często zalega bursztyn. Państwowy Instytut Geologiczny wskazuje, że po szczególnie silnych sztormach przy brzegu częściej pojawiają się bursztyny o wartości kolekcjonerskiej i jubilerskiej.

Ogromne znaczenie ma przy tym waga jantaru. Bursztyn bałtycki, rzadziej nazywany sukcynitem, ma gęstość zbliżoną do gęstości wody, a tym samym jest znacznie lżejszy od kamieni. Dzięki temu wzburzona woda może dość łatwo go transportować i wyrzucać na brzeg.

Listopadowy spacer daje większą szansę zobaczenia skutków silnego falowania niż wycieczka podczas spokojnego letniego dnia. Według IMGW większość dni z wiatrem sztormowym na Bałtyku przypada na chłodne półrocze, od września do marca. Jesienią i zimą zwykle nasila się cyrkulacja atmosferyczna związana z aktywnymi niżami przemieszczającymi się znad Atlantyku nad Europę.

Poszukiwania mają sens dopiero wtedy, gdy warunki na brzegu są już bezpieczne. Ustępujący wiatr nie oznacza natychmiastowego zaniku wysokich fal, dlatego przed wyjściem na plażę trzeba sprawdzić prognozę i ostrzeżenia, a na miejscu zachować dystans od przyboju oraz uważnie obserwować morze. Jednocześnie profesjonalni poławiacze bursztynu wskazują, że najlepszy moment na rozpoczęcie poszukiwań jest chwilę przed świtem. Wtedy jeszcze nie ma zbyt wielu ludzi, a na plaży i w wodzie częściej są większe, świeżo przyniesione bryłki jantaru. Po ciemku warto też korzystać z latarki UV, w której świetle bursztyny zaczynają dość wyraźnie "świecić".

Państwowy Instytut Geologiczny wiąże powstanie bursztynu bałtyckiego z żywicą drzew rosnących około 40 milionów lat temu. Żywica była przenoszona przez rzeki i spływy powierzchniowe do ówczesnego morza, gdzie przechodziła dalsze przemiany chemiczne, w tym polimeryzację, aż w końcu powstał znany nam dzisiaj bursztyn. Późniejsze procesy geologiczne wielokrotnie zmieniały jego położenie. W Polsce bursztyn występuje zarówno w dawnych osadach paleogeńskich, jak i w młodszych nagromadzeniach wtórnych.

Nad Morzem Bałtyckim dość często można usłyszeć, jak ktoś wyraża nadzieję na znalezienie bursztynu z uwięzionym w środku komarem, który latał za czasów dinozaurów. Chociaż inkluzje rzeczywiście występują, to sam motyw komara z ery dinozaurów jest niemożliwy. Przynajmniej w kontekście bursztynu bałtyckiego, który powstał około 40 mln lat temu, czyli około 26 mln lat po wyginięciu dinozaurów.

Przeczytaj także: Tam są największe złoża bursztynu w Polsce. Nie zgadniesz, jaki to region, otwiera się w nowym oknie

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku bursztynu kanadyjskiego czy birmańskiego, który jest znacznie starszy i odnajdywano już bryłki z uwięzionymi w środku owadami. Najstarszy bursztyn z inkluzją ma około 230 mln lat i został znaleziony w Alpejskich Dolomitach. Natomiast najstarszy na świecie bursztyn odkryto w Chinach w regionie Sinciang, a jego wiek szacowany jest na około 385 mln lat. Drobiny mają jednak od 0,1 do 1,5 mm wielkości i są bardzo nieliczne.

Podczas spaceru warto przyjrzeć się miejscom, w których fale pozostawiły drewno, szczątki roślin i inne drobne fragmenty. Bursztyn może być transportowany i osadzany razem z takim materiałem. Jantar można znaleźć wzdłuż całego wybrzeża Polski, ale najwięcej cennych znalezisk notuje się na Mierzei Wiślanej, a następnie na Półwyspie Helskim i w okolicach Kołobrzegu. Profesjonalnych poszukiwaczy bursztynu najczęściej spotyka się właśnie na Mierzei, szczególnie w Mikoszewie, Jantarze i Stegnie.

Spacerując wzdłuż brzegu, można znaleźć mikroskopijne okazy, a czasem też kawałki mające do 4-5 centymetrów. Profesjonalni poławiacze bursztynu często pomijają takie znaleziska, skupiając się na znacznie większych bursztynach. Dlatego, jeśli chce się uzbierać kilka mniejszych bursztynów, można przeszukiwać patyki i szczątki roślinne wyrzucone na brzeg nie tylko przez same fale, ale też przez poławiaczy.

Natomiast poszukiwanie większych bryłek wymaga odpowiednich przygotowań. Sekret polega na tym, że najskuteczniejsze jest wyławianie materiału, który jeszcze nie dotarł do brzegu, a więc prawdopodobnie nie został przeszukany. Oczywiście nie należy wychodzić zbyt daleko do wody, bo wystarczy kawałek, który umożliwi sięgnięcie podbierakiem do patyków. Obserwując profesjonalnych poławiaczy, można zauważyć, że najczęściej wchodzą najdalej 4-5 metrów od linii brzegowej w płytkich miejscach. Przydadzą się do tego wodery, czyli wodoodporne spodniobuty skutecznie chroniące przed zimną wodą. Najważniejsze pozostaje obserwowanie oddalonych plam materiału, które fale powoli przepychają do brzegu.

Nietypowym skarbem polskich plaż jest zmieraczek plażowy (Talitrus saltator). Jest to niewielki skorupiak odżywiający się martwą materią organiczną, w tym glonami, morskimi trawami, szczątkami roślin i organicznymi odpadkami pozostawionymi przez ludzi. Naturalnie żyje w wilgotnym piasku, w którym zakopuje się w dzień, a w nocy wychodzi w poszukiwaniu pożywienia. Porusza się skokami, przez co bywa nazywany pchłą morską.

Chociaż jest malutki i niepozorny, to fascynuje znakomicie rozwiniętym wewnętrznym kompasem. Potrafi ocenić swoje położenie względem słońca i pola magnetycznego Ziemi, dzięki czemu po nocnych wędrówkach zwykle bezbłędnie wraca na plażę. Same wędrówki nie są krótkie, bo mogą wynosić nawet do 200 metrów w nocy, co jest naprawdę sporym dystansem, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że długość ciała tych skorupiaków rzadko przekracza 1,5 cm.

Źródła: ciekawi.hub.pl, manufakturabursztynu.kolobrzeg.pl, hel.ug.edu.pl, pgi.gov.pl, muzeum.gda.pl, obserwator.imgw.pl