W skrócie
- Maślak sitarz tworzy mikoryzę z sosnami i wyrasta licznie na piaszczystych, dobrze oświetlonych terenach leśnych aż do późnej jesieni.
- Gatunek ten wyróżniają duże, przypominające sito pory oraz trzon, który jest wypełniony i nie ma pierścienia.
- Obecność klejówki różowej wskazuje na to, że w pobliżu rosną też sitarze.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Gdzie i kiedy rośnie maślak sitarz?
Maślak sitarz (Suillus bovinus), znany też jako sitkak, sitek i krowiak, rośnie pod sosnami, na kwaśnych i ubogich piaszczystych glebach. Warto go wypatrywać przy leśnych drogach i na obrzeżach borów, a także na niewielkich polanach między drzewami, szczególnie w dobrze oświetlonych miejscach. Owocniki wyrastają gromadnie, czasem tak ciasno, że ich kapelusze odkształcają się pod naporem sąsiadów.
Sezon na tego grzyba trwa od lata do późnej jesieni. Sitarze można spotkać jeszcze w listopadzie, nawet pod pierwszym śniegiem, choć termin owocowania w znacznej mierze zależy od warunków pogodowych. Maślak sitarz tworzy związki mikoryzowe z sosnami, dlatego wybierając się na jesienne grzybobranie, warto zwrócić uwagę na okoliczne drzewa.
Jak wygląda maślak sitarz?
Kapelusz maślaka sitarza ma od 3 do 12 cm średnicy, początkowo jest wypukły, a następnie płaski. U starszych grzybów może być lekko wklęsły. Na kształt kapelusza wpływa też jego sąsiedztwo, bo zwarte skupiska maślaków mogą sprawiać, że kapelusze owocników będą odkształcone. Kolor z kolei może być ochrowy, skórzastożółty, pomarańczowy albo żółtobrązowy. Kapelusz maślaka sitarza jest lekko błyszczący i gładki, a podczas deszczu staje się śluzowaty.
Charakterystycznym elementem wyglądu sitaka są przyrośnięte do trzonu rombowate rurki, które trudno jest oddzielić od kapelusza. Początkowo są szarożółtawe, a z czasem przybierają odcień oliwkowożółty i oliwkowobrązowy. Pory są wyjątkowo duże i przypominają sito, skąd też wzięła się polska nazwa tego grzyba. Warto zwrócić uwagę też na trzon, który ma od 2 do 10 cm wysokości i jest wypełniony oraz pozbawiony pierścienia. Nie ma też kropkowania, co pozwala odróżnić go od jadalnego maślaka ziarnistego (Suillus granulatus).
Przeczytaj także: Grzybobranie w niektórych lasach w Polsce jest surowo zabronione. Mandat nawet 5 tys. zł, otwiera się w nowym oknie
Maślak sitarz jest grzybem jadalnym
Do zbierania i spożycia po obróbce cieplnej nadają się głównie młode owocniki. Zdaniem części grzybiarzy najlepiej jest szukać okazów o średnicy kapelusza do 3-4 cm, bo starsze grzyby często są robaczywe i łykowate. Nawet po zdrowe owocniki zwykle sięga się wtedy, gdy nie uda się znaleźć nic innego, choć sitak ma też swoich amatorów. Grzyby te przeważnie są marynowane lub używane do zwiększenia objętości farszu. Nie rozpadają się podczas gotowania, a dla wielu osób zaskoczeniem jest to, że podczas obróbki termicznej zmieniają kolor na bordowy lub ciemnofioletowy.
Maślak sitarz a klejówka różowa
Badaczy od lat interesuje związek maślaka sitarza z klejówką różową (Gomphidius roseus). Klejówka zawsze rośnie w pobliżu sitarzy, choć sitarze mogą występować bez klejówki. Przez długi czas różowy grzyb był uznawany za mykopasożyta, który nie tworzy własnej mikoryzy z sosną, a zamiast tego łączy się z grzybnią sitarza, pobierając z niej potrzebne składniki odżywcze. Jednak w 2025 roku zespół badaczy przeprowadził badania, których wynik pozwolił postawić tezę, że bardziej niż o pasożytnictwie można tu mówić komensalizmie, czyli relacji, w której klejówka odnosi korzyść z połączenia, ale nie daje nic od siebie i jednocześnie nie szkodzi maślakom ani sosnom.
Dla pasjonatów grzybobrania tworzy się tu ciekawa sieć zależności, którą warto znać. W pobliżu sosen rośnie prawdopodobieństwo znalezienia maślaków sitarzy, a jeśli zobaczy się jadalną różową klejówkę, będzie ona znakiem, że sitaki również są w pobliżu.
Źródła: ciekawe.hub.pl, grzyby.edu.pl, bio-forum.pl, pmc.ncbi.nlm.nih.gov
