W skrócie
- Kontakt z wysuszoną łodygą skutkuje przeniesieniem rzepu łopianu na ubranie, co stanowi mechanizm rozsiewania owoców tej rośliny, a jej zdolność do przyczepiania się zainspirowała powstanie znanego wynalazku.
- Rzepy łopianu to koszyczki z listkami okrywy zakończonymi haczykami, które pozwalają im przyczepiać się do sierści zwierząt i tkanin, ułatwiając rozprzestrzenianie nasion metodą epizoochory.
- Szwajcarski inżynier George de Mestral, zainspirowany budową rzepów łopianu zaobserwowaną podczas spaceru, opracował system zapięcia haczykowo-pętelkowego, znany obecnie jako VELCRO.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Rzep łopianu skutecznie czepia się ubrań i sierści
Jesienny spacer często wymaga późniejszego przeglądu nogawek i rękawek, po którym następuje stopniowe usuwanie brunatnych kulek. Takie same pamiątki pojawiają się w sierści psa. Rzepy łopianu są koszyczkami otoczonymi listkami okrywy, których końce tworzą drobne haczyki. W środku znajdują się niełupki, czyli drobne owoce z nasionami. Kiedy taki rzep przyczepi się do sierści, nasiona mogą wędrować na spore odległości, żeby dać początek nowym roślinom.
Łopian większy (Arctium lappa) należy do rodziny astrowatych. Latem rozwija purpurowe kwiaty zebrane w koszyczki. Po przekwitnięciu ich okrywy brunatnieją i pozostają jako charakterystyczne rzepy. Roślinę można spotkać przy drogach, na nieużytkach oraz w otoczeniu pól i pastwisk.
Dlaczego rzep trzyma się psiego ogona?
Znasz powiedzenie "przyczepić się jak rzep do psiego ogona"? Rzepy naprawdę uporczywie trzymają się zwierzęcej sierści, więc porównanie jest wyjątkowo trafne. Odpowiada za to kształt listków okrywy, których końce zaczepiają się o włosy i włókna tkaniny. Chociaż kulka nie wydziela żadnych substancji klejących, to trzyma się wyjątkowo mocno, a jest to spowodowane dużą ilością haczyków.
System rozsiewania nasion łopianu
Rozsiewanie owoców i nasion przez zwierzęta nazywa się zoochorią. To niezwykle stary mechanizm, którego przykładem jest dawny związek dyni z mastodontami i mamutami, otwiera się w nowym oknie. Nieco innym systemem jest epizoochoria, czyli sytuacja, gdy materiał roślinny przyczepi się do zewnętrznej powierzchni ciała, np. do sierści lub ubrania. Właśnie w ten sposób łopian rozsiewa swoje nasiona.
George de Mestral dostrzegł w łopianie gotowy mechanizm
W 1941 roku szwajcarski inżynier George de Mestral wybrał się na spacer, podczas którego jego uwagę przyciągnęły rzepy łopianu przyczepione do jego ubrania oraz do sierści psa. Większość ludzi usuwa brązowe kulki i na tym poprzestaje. George de Mestral zabrał je jednak do domu i dokładnie obejrzał pod mikroskopem, dzięki czemu zobaczył drobne haczyki i dostrzegł możliwość wykorzystania podobnego systemu. W ten sposób wymyślił jeden z najpopularniejszych wynalazków, jakim są rzepy. Wystarczy docisnąć dwa paski, żeby liczne haczyki zaczepiły o drobne pętelki.
Chociaż pomysł pojawił się szybko, to opracowanie projektu zajęło lata. Dopiero w 1955 roku przyznano amerykański patent US2717437A. Sama nazwa VELCRO powstała z francuskich słów "velours", czyli "aksamit" oraz "crochet", czyli "haczyk".
Z psiego ogona do technologii kosmicznej
Historia rzepu jest znakomitym przykładem biomimetyki, czyli czerpania inspiracji z budowy i działania organizmów przy tworzeniu rozwiązań technicznych. Zwykła niedogodność, jakiej doświadczył de Mestral podczas spaceru, zainspirowała go do wynalezienia i produkcji zapięcia haczykowo-pętelkowego, potocznie nazywanego rzepem.
Zapięcia na rzep są obecnie bardzo popularnym rozwiązaniem i można je znaleźć na butach, ubraniach, parasolach czy organizerach kabli. Pojawiają się nawet w kosmosie, pomagając astronautom utrzymać na miejscu przedmioty w warunkach nieważkości.
Źródła: ciekawe.hub.pl, atlas-roslin.pl, pmc.ncbi.nlm.nih.gov, velcro.com, patents.google.com


