W skrócie
- Hibernacja różni się od zwykłego snu znacznym obniżeniem metabolizmu oraz spadkiem temperatury ciała, co utrudnia badanie typowych faz aktywności mózgu.
- Drobne ssaki podczas hibernacji okresowo wybudzają się z odrętwienia, co według hipotezy badaczy może służyć zaspokojeniu narastającego zapotrzebowania na sen oraz jedzenie i picie.
- Wśród naukowców trwa dyskusja na temat występowania marzeń sennych u hibernujących zwierząt, ponieważ trudne jest jednoznaczne zidentyfikowanie fazy REM w zapisach aktywności mózgu.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Czym różni się hibernacja od zwykłego snu?
Hibernacja pozwala zwierzętom przetrwać okres niedoboru pokarmu dzięki znacznemu ograniczeniu wydatków energetycznych. W tym czasie zwalnia metabolizm i spada temperatura ciała, a oddech i bicie serca stają się rzadsze. Ciało drobnych hibernujących ssaków może ochłodzić się do zaledwie kilku stopni Celsjusza. Tak głębokie ochłodzenie ma wpływ na aktywność mózgu. W badaniach susłów podczas torporu zapis EEG, czyli aktywności elektrycznej mózgu, wykazał bardzo niskie napięcie, przez co rozpoznanie typowych faz snu stało się niemożliwe.
Zwierzęta mogą budzić się podczas snu zimowego
U wielu małych ssaków hibernacja obejmuje wielodniowe odrętwienie przerywane okresami powrotu do zwykłej temperatury ciała. Takie ogrzanie zużywa energię, a więc wymaga też korzystania z zebranych jesienią zapasów jedzenia. Dodatkowo niektóre ssaki wybudzają się na zmianę, by wzajemnie się ogrzewać. Zaskakujące jest natomiast to, że poza jedzeniem, drobne zwierzęta często wykorzystują okres krótkiego wybudzenia z hibernacji na krótki sen.
Badacze obserwujący susły arktyczne stwierdzili, że po ogrzaniu zwierzęta zasypiały, a aktywność wolnych fal w EEG stopniowo malała. W ten sposób powstała hipoteza, że podczas torporu narasta zapotrzebowanie na sen, które może być zaspokojone dopiero po podniesieniu temperatury.
Czy zwierzęta mają sny podczas hibernacji?
Nie ma wątpliwości, że zwierzęta mają sny, ale czy również podczas hibernacji? Tutaj już naukowcy zachowują większą ostrożność, bo zapis aktywności mózgu nie pozwala wiarygodnie rozpoznać typowych faz snu, a więc trudne jest wykrycie fazy REM, podczas której przeważnie pojawiają się marzenia senne.
Ciekawych danych dostarczyły badania lemurów madagaskarskich (Cheirogaleus medius). Naukowcy mierzyli aktywność mózgu, temperaturę i zużycie tlenu. Podczas hibernacji zwierząt udało się zarejestrować epizody przypominające sen REM, które pojawiały się przy wyższej temperaturze ciała. To oznacza, że zwierzęta podczas snu zimowego mogą mieć marzenia senne, choć niewykluczone, że jedynie przy wyższej temperaturze ciała, gdy aktywność mózgu jest większa.
Temperatura ciała baribali podczas hibernacji utrzymuje się zwykle w granicach 30-35°C, co ułatwia rozróżnienie faz snu. Zapisy aktywności mózgu oraz ruchu oczu i mięśni pozwoliły na rozpoznanie faz NREM oraz REM, przy czym faza REM zajmowała ok. 22 proc. całkowitego czasu hibernacji.
Problem w tym, że od lat wśród naukowców trwa dyskusja o tym, czy hibernacja w ogóle jest snem. Wielu badaczy skłania się ku przekonaniu, że hibernacja bardziej dotyczy małych ssaków, które znacząco ograniczają aktywność organizmu oraz temperaturę ciała, a niedźwiedzie raczej zapadają w letarg. Łącząc to z faktem, że podczas głębokiej hibernacji nie udało się do tej pory rozróżnić faz snu, istnieje możliwość, że faza REM w tym czasie nie występuje, a więc nie pojawiają się też marzenia senne. Dyskusja na ten temat wciąż trwa, ponieważ do tej pory nie udało się uzyskać jednoznacznych wyników.
Źródła: ciekawe.hub.pl, journals.plos.org, naukawpolsce.pl, sciencefocus.com, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov


